{"id":123,"date":"2023-05-15T15:28:30","date_gmt":"2023-05-15T10:28:30","guid":{"rendered":"http:\/\/yarat.uz\/?p=123"},"modified":"2025-03-19T15:27:05","modified_gmt":"2025-03-19T10:27:05","slug":"sd-karta-bilan-ishlash","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yarat.uz\/?p=123","title":{"rendered":"Xotira vositalari bilan ishlash [18+]"},"content":{"rendered":"

EEPROM-xotira bilan ishlash<\/strong><\/p>\n

Nazariy darsda EEPROM-xotira haqida yetarlicha ma’lumot berilgan. Shuning uchun, to’g’ridan-to’g’ri ularga oid misollarni ko’rib chiqishga o’tamiz.<\/div>\n
<\/div>\n
Misollar:<\/em><\/div>\n
<\/code><\/pre>\n
 <\/p>\n
PROGMEM-xotira bilan ishlash<\/strong><\/p>\n
Progmem-xotira bilan ishlash bo’yicha ma’lumotlar nazariy darsda keltirilgan. Shuning uchun to’g’ridan-to’g’ri amaliy misollarga o’tamiz.<\/p>\n
Progmem-xotiradan oddiy sonlarni o’qish<\/strong>:<\/p>\n
<\/code><\/pre>\n
Natija:<\/em><\/p>\n
\"\"<\/p>\n
Bir o’lchovli massivni\u00a0o’qish<\/strong>ga misol:<\/p>\n
<\/code><\/pre>\n
Natija:<\/em>
\n\"\"
\nIkki o’lchovli massivni o’qish<\/strong>ga misol:<\/p>\n
<\/code> Natija: \"\"<\/pre>\n
Bir nechta turli o’chamli massivlarni bir massiv, ya’ni massivlarning massivi<\/strong>\u00a0 (havolalar jadvali<\/strong>) ko’rinishida ham saqlash va o’qish mumkin. Ikki o’lchovli massivdan farqli jihati – massivlarning massividagi har bir massiv mustaqil o’lchamga ega bo’lishi mumkin! <\/b>Misol:<\/p>\n
<\/code><\/pre>\n
Natija:<\/em><\/p>\n
\"\"<\/p>\n
PROGMEM da saqlash samarali bo’lgan yana bir qiymat turi – qator<\/strong> (char*<\/strong> – matn yoki belgilar massivi sifatida) hisoblanadi (agar dastur davomida o’zgartirlmaydigan qator bo’lsa). Uning oddiy massiv sifatida ifodalanishi quyidagicha:<\/p>\n
\n
\n
char<\/span> qator<\/span>[]<\/span><\/strong> =<\/strong> <\/span>“Bu – belgilar massivi”<\/span>;<\/span><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
PROGMEM matnni, xuddi yuqoridagidek, belgilar massivi sifatida saqlash imkonini beradi. Lekin, u bilan ishlash oddiy matn va belgilar massivi bilan ishlashdan farq qiladi, chunki dastur uchun const char*<\/strong> ko’rinishidagi qator sifatida qaraladi. Shuning uchun biz ham, qulaylik uchun PROGMEM ga saqlanadigan belgili qatorni PGM-qator<\/strong> deb yuritamiz.<\/p>\n
PGM-qatorni oddiy belgili qatordan farqlash uchun maxsus sun’iy “qiymat turi” qo’llaniladi, u PGM_P<\/strong> (batafsil: bu yerda<\/a> tanishing) kabi ifodalanadi va makros sifatida const char*<\/strong> ifodasi o’rniga ishlatiladi. Ya’ni, sketchda\u00a0const char*<\/strong> ko’rsatilishi oddiy o’zgaruvchi tezkor xotiraga saqlanishini, PGM_P<\/strong> esa o’zgaruvchi qiymati PROGMEM ga saqlanishini bildiradi.<\/p>\n
PGM-qator faqat global e’lon qilinadi. Quyida PGM-qatorni e’lon qilish va uni o’qishga misol keltirilgan:<\/p>\n
<\/code><\/p>\n
Natija:<\/em> \"\"
\nXuddi yuqoridagi massivlar massividek, PGM-qarotlar massivini ham hosil qilish muhim ahamiyatga ega. Buning uchun dastlab PGM-qatorni, so’ngra ularga ko’rsatkich sifatida ularning massivini yaratiladi.<\/p>\n
PGM-qator matnini dastur davomida o’zgartirish yoki undan bironta funksiyaning argumenti sifatida foydalanishga to’g’ri kelsa, undan tezkor xotiraga nusxa olish mumkin.<\/p>\n
PGM-qatorlar massivi bo’yicha umumiy misol:<\/em><\/p>\n
 Natija: \"\" <\/em><\/p>\n
Eslatma. Bibliotekalardagi ayrim funksiyalar (masalan, ESP8266 bibliotekasi) PGM-qatorlar bilan ishlay oladi. Bu imkoniyatdan ham dasturlash paytida foydalanish mumkin.<\/em><\/p>\n
ESP mikrokontrollerlari SPIFFS fayl tizimi bilan ishlash<\/strong><\/p>\n
SPIFFS fayl tizimi haqida nazariy darsda dastlabki ma’lumotlar keltirilgan. Quyiroqda ushbu fayl tizimi yordamida mikrokontroller flesh-xotirasining (misollar davomida ushbu xotira sohasini shunchaki “xotira” deb yuritamiz) tizim uchun ajratilgan qismidan foydalanish bo’yicha misollar bilan tanishamiz.<\/p>\n
1-misol. <\/strong>Ushbu misolda mikrokontroller xotirasining fayl tizimi uchun ajratilgan qismida fayllar ustidagi asosiy operatsiyalarni bajarilish, natijalarni port monitorida ko’rsatib borish sketchini ko’rib chiqamiz. Xususan, quyidagi operatsiyalar bajariladi va natijasi portga chiqariladi:
\n– fayl tizimini formatlash (faqat 1 marta, dastur ishga tushgan paytda – zarurat bo’lsa);
\n– fayl tizimi haqida asosiy ma’lumotlarni ko’rsatish;
\n– bosh papkadagi fayllar haqida ma’lumot beriladi;
\n– yangi matnli fayl yaratish;
\n– fayl nomini o’zgartirish;
\n– faylni o’chirish (zarurat bo’lsa).<\/p>\n
Sketch:<\/em><\/p>\n
<\/code><\/pre>\n
Natija:<\/em><\/p>\n
Fayl tizimini formatlash jarayoni taxminan 50 sekund davom etganini ko’rish mumkin.<\/p>\n
\"\"<\/p>\n
2-misol. <\/strong>Ushbu misolda mikrokontrollerning SPIFFS fayl tizimi bilan ishlash uchun sketch yordamida FTP-server hosil qilamiz hamda ayrim FTP-mijoz ilovalaridan foydalanganib unga bog’lanish jarayonini ko’rib chiqamiz. Buning uchun “ESP8266FtpServer.h<\/a>” bibliotekasi yordamida yaratilgan “FTPServerSample” namunaviy sketchini ochib, o’zimizga moslashtiramiz (ushbu sketch ESP8266 va ESP32 platalariga moslashtirilgan).<\/p>\n
“FTPServerSample” namunaviy sketchi:<\/em><\/p>\n
<\/code><\/pre>\n
Natija:<\/em><\/p>\n
Dastur ishga tushgach, port monitorida yaratilgan FTP-serverning IP-manzili, login va parol eslatib o’tiladi. Shundan so’ng, ixtiyoriy FTP-mijoz dasturi yordamida unga bog’lanib, fayllar bilan ishlashni boshlashimiz mumkin.<\/p>\n
\"\"<\/p>\n
FTP-mijoz dasturida imkon qadar flesh-xotira sig’imidan oshib ketadigan fayllar yozilganda yoki almashinuv tezligi yuqori bo’lganda xatoliklar yuzaga kelishi mumkin! Agar fayllar bilan ishlash jarayonida server ishlamay qolsa, mikrokontrollerni qayta ishga tushirish zarur.<\/p>\n
Kompyuterda Windows uchun “Total Commander” dasturini ishga tushirib, “FTP” menyusi “\u0421\u043e\u0435\u0434\u0438\u043d\u0438\u0442\u044c\u0441\u044f \u0441 FTP-\u0441\u0435\u0440\u0432\u0435\u0440\u043e\u043c…” buyrug’ini tanlaymiz va yangi bog’lanish parametrlarini (server IP-manzili, foydalanuvchi logini va parolini) quyidagi rasmdagi kabi kiritamiz. Asosiy parametrlar (bog’lanish nomidan tashqari) sketchda ko’rsatilganlari bilan bir xil bo’lishi kerak.<\/p>\n
\"\"<\/p>\n
Bog’lanish bajarilgach, faol panelda FTP-server (mikrokontroller xotirasi) asosiy papkasidagi fayllar ro’yxati (1-marta ishga tushganda bo’sh bo’ladi) ko’rinadi.<\/p>\n
\"\"<\/p>\n
Smartfonda esa, “Total Commander” mobil ilovasi ishga tushirilgach asosiy papkada “FTP (\u041f\u0435\u0440\u0435\u0434\u0430\u0447\u0430 \u0444\u0430\u0439\u043b\u043e\u0432)”, keyin “\u0421\u043e\u0437\u0434\u0430\u0442\u044c \u0441\u043e\u0435\u0434\u0438\u043d\u0435\u043d\u0438\u0435…” buyruqlari yordamida yangi FTP-bog’lanish parametrlarini (ixtiyoriy sarlavha, IP-manzil, login, parol, passiv rejim) o’rnatamiz.<\/p>\n
\"\"\u00a0 \u00a0\"\"<\/p>\n
Shundan so’ng, yaratilgan bog’lanishni tanlab, faollashtiramiz va fayllar ustidagi amallarni bajarishimiz mumkin.<\/p>\n
\"\"<\/p>\n
SD\/MicroSD kartalari bilan ishlash<\/strong><\/p>\n
\"\" \"\"<\/p>\n
1-misol.<\/strong> Ushbu misolda, “SD.h” bibliotekasidan foydalanib, matnli faylni yaratish, uni ochish va unga biron matnni saqlab qo’yish sketchini yaratamiz. Bunda, Arduino IDE ning “ReadWrite” (“\u0424\u0430\u0439\u043b\/\u041f\u0440\u0438\u043c\u0435\u0440\u044b\/SD\/ReadWrite”) namunaviy sketchidan foydalanamiz.<\/p>\n
Kerakli materiallar:<\/em><\/p>\n
1) Wemos D1 mini platasi, USB-kabel, o’tkazgichlar<\/em>;
\n2) SD-modul;
\n3) SD\/MicroSD-karta;
\n<\/em><\/p>\n
Ulanish sxemasi:<\/em><\/p>\n
 <\/p>\n
\"\"
\n“ReadWrite” sketchi (qisqartirilgan):<\/em><\/p>\n
<\/code><\/pre>\n
Skrinshot:<\/em><\/p>\n
\"\"<\/p>\n
2-misol. <\/strong>“\u0424\u0430\u0439\u043b\/\u041f\u0440\u0438\u043c\u0435\u0440\u044b\/SD” menyusidagi “listfiles”<\/strong> sketchi yordamida SD-kartada mavjud bo’lgan elementlar (papka va fayllar) ro’yxatini port monitoriga chiqarish mumkin. Ushbu misolda shu sketchni ko’rib chiqamiz. Kerakli komponentlar va bog’lanish sxemasi o’zgarmaydi.<\/p>\n
Sketch:<\/em><\/p>\n
<\/code><\/pre>\n
Skrinshot:<\/em><\/p>\n
\"\"<\/p>\n
3-misol.<\/strong> Navbatdagi namunaviy sketch ham oldingisidan katta farq qilmaydi. “Datalogger” namunaviy sketchi asosida yaratilgan ushbu sketch yordamida A0 analog piniga ulangan termistor ko’rsatkichlarini ma’lum davriylikda SD-kartadagi “datalog.txt” matnli fayliga yozishni ko’rib chiqamiz.<\/p>\n
Wemos D1 mini platasida analog pin soni faqat 1 ta bo’lgani sababli, qulaylik uchun faqat shu pindan foydalanish bilan cheklanamiz. Lekin sketchga tegishli o’zgartirishlar kiritish orqali va raqamli pinlardan foydalanib, turli raqamli datchiklar ko’rsatkichlarini ham SD-kartadagi matnli faylga yozishni tashkil qilish mumkin.<\/em><\/p>\n
Kerakli materiallar:<\/em><\/p>\n
1) Wemos D1 mini platasi, USB-kabel, o’tkazgichlar<\/em>;
\n2) SD-modul;
\n3) SD\/MicroSD-karta;
\n4) Termistor (R1) va rezistor (R2, 10 kOm) juftligi.
\n<\/em><\/p>\n
Ulanish sxemasi:<\/em><\/p>\n
\"\"<\/p>\n
“Datalogger” sketchi (takomillashtirilgan):<\/em><\/p>\n
<\/code><\/pre>\n
1-skrinshot (Port monitoriga chiqarilgan datchik ko’rsatkichlari nusxasi):<\/em><\/p>\n
\"\"<\/p>\n
2-skrinshot (“datalog.txt” fayliga saqlangan datchik ko’rsatkichlari):<\/em><\/p>\n
\"\"<\/p>\n
Yuqoridagilardan tashqari, “\u0424\u0430\u0439\u043b\/\u041f\u0440\u0438\u043c\u0435\u0440\u044b\/SD” menyusidagi “Files<\/strong>” sketchi yordamida SD-kartada yangi fayl yaratish va uni o’chirib tashlash mumkin. Bundan tashqari, fayldagi yozuvni o’qish va undagi raqamlarga mos ravishda tashqi qurilmalar (relelar) holatini matnli fayldagi shablon asosida boshqarish ham mumkin. Biz ular haqida to’xtalib o’tirmaymiz, ya’ni ularni mustaqil o’rganish uchun qoldiramiz.<\/p>\n
4-misol.<\/strong> Navbatdagi bosqichda Arduino UNO platasi yordamida SD-kartada joylashgan “WAV” formatidagi musiqa faylini plataga ulangan spiker (dinamik) orqali eshittirish jarayonini ko’rib chiqamiz. Buning uchun yuqoridagi bibliotekalardan tashqari, “wav” formatli tovush fayllari bilan ishlovchi “TMRpcm.h<\/a>” bibliotekasidan foydalanamiz (bibliotekadan faqat AVR arxitekturali mikrokontrollerlarda foydalanish mumkin. Boshqa mikrokontrollerlar uchun tegishli bibliotekalardan foydalanishga to’g’ri keladi. Masalan, ESP32-S3 platalari uchun maxsus biblioteka<\/a> yordamida MP3-pleyer yoki Internet-radio<\/a> loyihalarini ham yaratish mumkin. Biroq, bunday loyihalar bilan ishlashni o’quvchilarning ixtiyoriga qoldiramiz). <\/em><\/p>\n
Tovush spikeri to’g’ridan-tog’ri UNO platasiga ulangan taqdirda tovush balandligi juda past bo’lishi mumkin. Uning balandligini oshirish uchun maxsus tovush kuchaytirish moduli yoki oddiy tranzistorli kuchaytirgich sxemasidan foydalanish mumkin.\u00a0<\/em><\/p>\n
Arduino (AVR) platasi takt chastotasining pastligi va tezkor xotirasi kamligi sababli, u yuqori sifatli tovush fayllarini o’qish imkoniyatiga emas, lekin u yordamida quyidagi talablarga javob beradigan “wav” formatidagi tovush faylini eshitish mumkin (“wav” formatiga o’tkazishda SD formatter<\/a> utilitasidan yoki onlayn konverter<\/a>dan ham foydalanish mumkin):<\/p>\n